Vergelijk de ontwikkeling van data weleens met de industriële revolutie. De komst van stoom veranderde fundamenteel hoe we produceerden, reisden en samenwerkten. Data hebben de potentie om opnieuw zo'n verandering teweeg te brengen. In onze sector zien we dat nu al. Waar onderhoud vroeger vaak werd uitgevoerd op basis van vaste intervallen, kunnen we met data steeds beter voorspellen wanneer een installatie aandacht nodig heeft. Daar houdt de ontwikkeling niet op.

We bewegen van predictive naar prescriptive: van voorspellen wat er mogelijk gaat gebeuren naar het bepalen welke handeling nodig is om een verstoring te voorkomen. Dat biedt mogelijkheden om installaties langer te gebruiken, grondstoffen efficiënter in te zetten en gebouwen en infrastructuur betrouwbaarder te laten functioneren. Juist bij de klimaat- en energieopgave is dat belangrijk. We kunnen niet blijven denken dat ieder probleem wordt opgelost door nieuwe capaciteit of nieuwe installaties toe te voegen. We moeten ook slimmer omgaan met wat we al hebben. Daar zit het veiligheidsaspect. Hoe borgen we actief data het gebruik van deze data veilig is. Wat doen we als deze,  gestructureerde of ongestructureerde data, derde partijen verrijkt wordt. Wie heeft dan de verplichting tot audit en waar zitten de controle mechanismes.

Slimmer betekent ook afhankelijker

Tegelijkertijd ontstaat een nieuwe kwetsbaarheid. Hoe meer technische systemen met elkaar communiceren, hoe afhankelijker we worden van de beschikbaarheid en betrouwbaarheid van data. Dat geldt voor gebouwen, maar ook voor ziekenhuizen, waterinfrastructuur en andere vitale voorzieningen. Wanneer de technische installaties van een ziekenhuis digitaal worden aangestuurd, is cybersecurity niet langer uitsluitend een verantwoordelijkheid van de IT-afdeling. Digitale veiligheid raakt dan rechtstreeks aan het functioneren van de fysieke omgeving. Hetzelfde geldt voor waterinfrastructuur en energiesystemen. Daarom moeten we ophouden fysieke techniek en digitale technologie als afzonderlijke werelden te behandelen. Wie een gebouw of infrastructuur ontwerpt, moet vanaf het begin nadenken over het functioneren van het totale systeem. Inclusief de afhankelijkheden die ontstaan door digitalisering.

Technologie vraagt om een andere verantwoordelijkheid

De opkomst van data en kunstmatige intelligentie verandert ook de manier waarop organisaties samenwerken. Wie mag gegevens gebruiken? Wie is verantwoordelijk voor de bescherming ervan? Hoe zorgen we ervoor dat verschillende partijen informatie verantwoord kunnen delen? Dat zijn niet uitsluitend technische of juridische vragen. Het zijn ook vragen over vertrouwen en ethiek.

We beschikken over steeds meer mogelijkheden om kennis te verzamelen en analyses uit te voeren. Maar de bereidheid om samen te werken, verschillende belangen te begrijpen en verantwoordelijkheid te nemen, blijft mensenwerk. Ik verwacht daarom dat emotionele intelligentie belangrijker wordt naarmate kunstmatige intelligentie zich verder ontwikkelt. Niet omdat technische kennis minder belangrijk wordt, maar omdat de maatschappelijke vraagstukken waarvoor we staan niet vanuit één discipline of één organisatie kunnen worden opgelost. We hebben mensen nodig die bestaande vakkennis begrijpen, nieuwe technologie kunnen toepassen en de verbinding leggen tussen verschillende partijen.

De volgende stap is maatschappelijke weerbaarheid

De grootste opgave voor de technische sector is daarom niet digitalisering op zichzelf. Het is de vraag hoe we technologie inzetten om Nederland weerbaarder te maken. Hoe zorgen we ervoor dat onze energievoorziening betrouwbaar blijft? Dat ziekenhuizen veilige zorg kunnen leveren? Dat waterinfrastructuur blijft functioneren? En dat onze toenemende afhankelijkheid van digitale systemen niet leidt tot nieuwe kwetsbaarheden?

Die vragen moeten we in samenhang beantwoorden. Dat vraagt om samenwerking tussen technische dienstverleners, technologiebedrijven, opdrachtgevers en andere partijen die verantwoordelijk zijn voor het functioneren van vitale voorzieningen. Niet ieder vanuit zijn eigen systeem, maar vanuit een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het geheel.

De grootste waarde van digitalisering zit niet in de hoeveelheid data die we verzamelen, maar in wat we ermee mogelijk maken. Pas wanneer technologie bijdraagt aan betrouwbare, veilige en toekomstbestendige voorzieningen, bouwen we niet alleen aan een slimmer Nederland, maar ook aan een weerbaarder Nederland.